به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، گسترش روزافزون فناوری‌های نظامی در زمینه هوش مصنوعی در خاورمیانه، نگرانی‌های جدی درباره نقض قوانین بین‌المللی بشردوستانه و به‌خطر افتادن جان غیرنظامیان ایجاد کرده است. کارشناسان تأکید می‌کنند که چارچوب‌های نظارتی موجود توانایی مدیریت ارائه‌دهندگان تجاری این فناوری‌ها را ندارند.

پس از آن‌که درگیری‌های سال ۲۰۲۱ در فلسطین به عنوان اولین جنگ هوش مصنوعی جهان توصیف شد، استفاده از سامانه‌های هوش مصنوعی در فناوری‌های نظامی جهشی عظیم داشته است. کشورهای منطقه در تلاش هستند تا هوش مصنوعی را به بخشی از ساختار نظامی خود تبدیل کنند. بخش بزرگی از این پیشرفت‌ها از طریق همکاری با شرکت‌های تجاری، از استارت‌آپ‌ها گرفته تا غول‌های فناوری همچون آمازون، گوگل و مایکروسافت، انجام شده است. با توجه به تمایل این شرکت‌ها برای دور زدن تعهدات حقوق بشری خود، نیاز فوری به مقررات سخت‌گیرانه‌تر برای حفاظت از جان و زیرساخت‌های غیرنظامیان در درگیری‌های مسلحانه وجود دارد.

بر اساس گزارش‌ها، در هفته‌های اول جنگ اخیر در غزه، از یک سامانه تصمیم‌ساز هوشمند برای تولید فهرستی شامل ۳۷ هزار هدف انسانی استفاده شده است. این سامانه‌ها به ارتش‌ها امکان می‌دهند داده‌ها را سریع‌تر تحلیل کرده و چرخه تصمیم‌گیری را تسریع کنند، اما همین امر احتمال بروز خطاهای بزرگ را افزایش می‌دهد؛ به این دلیل که سرعت تولید اهداف به قدری بالاست که انسان نمی‌تواند به‌درستی آن‌ها را تأیید کند.

نیروهای نظامی آمریکا نیز از این فناوری‌ها در منطقه استفاده می‌کنند. وزارت جنگ آمریکا از سامانه‌های تصمیم‌ساز هوشمند برای شناسایی اهداف در ایران، عراق، سوریه و یمن استفاده کرده است. در جدیدترین عملیات تحت عنوان Epic Fury، ظرف ۲۴ ساعت ۱۰۰۰ هدف در ایران مورد اصابت قرار گرفته است. یکی از عوامل کلیدی در این حجم و سرعت انتخاب هدف، استفاده ارتش آمریکا از سامانه Maven Smart System بوده است که داده‌های نظارتی را تحلیل کرده و فهرست هدف تهیه می‌کند. نکته قابل‌توجه این است که بسیاری از اهداف مورد حمله در ایران غیرنظامی بوده‌اند، از جمله یک مدرسه و تأسیسات بهداشتی و مسکونی که نشان‌دهنده خطرات تولید سریع هدف است. در مقابل، ایرانِ بزرگ نیز مراکز داده آمازون در امارات و بحرین را هدف قرار داده تا نقش این مراکز در حمایت از فعالیت‌های نظامی و اطلاعاتی دشمن را شناسایی کند.

فناوری دیگر، نرم‌افزارهای شناسایی چهره است، برنامه‌های شناسایی چهره انبوه در غزه و کرانه باختری راه‌اندازی شده است. پایگاه داده‌ای به نام Wolf Pack اطلاعات فلسطینیان را ذخیره می‌کند. سامانه‌هایی در ایست‌بازرسی‌ها و نیز بر روی گوشی‌های هوشمند سربازان نصب شده که به‌طور خودکار داده‌های بیومتریک فلسطینیان را ثبت می‌کنند. این داده‌ها پروفایل‌های اطلاعاتی از فلسطینیان ایجاد کرده و با سازمان امنیت داخلی به اشتراک گذاشته می‌شود. چنین برنامه‌های فراگیر و غیرارادی شناسایی چهره، نقض آشکار قوانین بین‌المللی حقوق بشر از جمله حق حریم خصوصی محسوب می‌شود.

دیگر کشورهای منطقه نیز در تلاش هستند تا از این قافله عقب نمانند. هرچند جزئیات دقیقی از پیشرفت ایران در دست نیست، امارات متحده عربی سهام یک شرکت رصد هواپیماهای بدون سرنشین مبتنی بر هوش مصنوعی را خریداری کرده و با یک شرکت آمریکایی برای تولید مشترک هواپیماهای بدون سرنشین با قابلیت‌های پیشرفته هوش مصنوعی وارد همکاری شده است. سازندگان تسلیحات ترکی نیز پیشگام تولید هواپیماهای بدون سرنشین مجهز به نرم‌افزارهای پردازش تصویر هوشمند بوده‌اند.

در پشت این فناوری‌ها، شبکه‌ای عظیم و پیچیده از ارائه‌دهندگان تجاری قرار دارد. برخی شرکت‌ها نظیر Palantir آمریکا به‌صورت آشکار برای اهداف امنیت ملی فعالیت می‌کنند، اما بسیاری دیگر از جمله غول‌های فناوری همچون آمازون، آنتروپیک، گوگل، مایکروسافت و اوپن‌ای‌آی، محصولات هوش مصنوعی خود را در اختیار وزارتخانه‌های دفاع مختلف از جمله آمریکا قرار داده‌اند.

بر اساس مفاد یک قرارداد، صنایع هوافضا و دفاعی تحت مالکیت دولت، موظف به استفاده از خدمات ابری آمازون و گوگل هستند. با توجه به اتهامات جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی، همکاری عمیق با ارائه‌دهندگان تجاری می‌تواند این شرکت‌ها را در معرض مسئولیت قانونی در چارچوب‌های حقوقی داخلی و بین‌المللی قرار دهد.

بر اساس قوانین بین‌المللی بشردوستانه، استفاده از فناوری‌های نظامی هوش مصنوعی باید اصول تفکیک غیرنظامی از نظامی، تناسب، ضرورت و حق حریم خصوصی را رعایت کند، اما هیچ مقررات بین‌المللی الزام‌آوری برای پوشش خطرات خاص فناوری‌های نظامی هوش مصنوعی وجود ندارد. در عوض، مجموعه‌ای از اعلامیه‌ها و قطعنامه‌های غیرالزام‌آور به بعضی جنبه‌ها پرداخته‌اند. این موضوع که این قوانین قابل اجرا نیستند، اثربخشی آن‌ها را در ایجاد محدودیت‌های قانونی و اخلاقی بر استفاده از این فناوری‌ها محدود می‌کند.

اگرچه بسیاری از ارائه‌دهندگان تجاری هوش مصنوعی در سیاست‌های حقوق بشری خود به اصول راهنمای سازمان ملل اشاره می‌کنند، اما این اصول الزام قانونی ندارند. هرچند گنجاندن آن‌ها در سیاست‌های داخلی شرکت‌ها، تعهداتی داخلی ایجاد می‌کند.

در اقدامی قابل‌توجه، مجموعه‌ای از گروه‌های حقوقی به مایکروسافت اعلام کرده‌اند مبنای قابل قبولی وجود دارد که نشان می‌دهد این شرکت از طریق ارائه خدمات خود به رژیم صهیونیستی، نقش مستقیمی در ارتکاب جنایات سنگین علیه جمعیت فلسطین غزه ایفا کرده است. این موضوع مایکروسافت را در معرض مسئولیت مدنی و کیفری در سطح دادگاه‌های بین‌المللی و داخلی قرار می‌دهد.

تحقیقات نشان داده که از سرورهای مایکروسافت برای میزبانی داده‌های نظارت انبوه بر فلسطینیان استفاده شده است. اگرچه مایکروسافت دسترسی واحد مربوطه را لغو کرده است، اما بسیاری از نهادهای دیگر همچنان به خدمات مایکروسافت دسترسی دارند. همچنین گروهی از سهامداران مایکروسافت طرحی برای بررسی استحکام رویه‌های دقت نظر حقوق بشری مایکروسافت در ارتباط با استفاده از فناوری‌های این شرکت ارائه کردند.

شرکت‌های فناوری روش‌های مختلفی برای دور زدن سازوکارهای حاکمیت شرکتی به کار می‌برند. اوپن‌ای‌آی و گوگل بی‌سروصدا شرایط استفاده خود را تغییر داده‌اند تا معافیت‌های امنیت ملی را وارد کنند و تعهداتی که مشتریان را از استفاده هوش مصنوعی برای اهداف تسلیحاتی و نظارتی منع می‌کرد، حذف کرده‌اند.

بر اساس گزارشی از مفاد یک قرارداد ۱.۲ میلیارد دلاری گوگل و آمازون با رژیم صهیونیستی، این قرارداد شامل بندهایی است که گوگل و آمازون را از مسدود کردن دسترسی مقامات به فناوری‌هایشان بازمی‌دارد. همچنین گزارشی حاکی از وجود مکانیزم چشمک‌زن مخفی در این قرارداد است که بر اساس آن، آمازون و گوگل متعهد می‌شوند به‌طور محرمانه به رژیم صهیونیستی علامت دهند که یک کشور ثالث به یکی از این دو شرکت دستور تحویل داده‌های اسرائیلی را داده است، البته هر دو شرکت این ادعاها را رد کرده‌اند.

پیش‌بینی می‌شود فناوری‌های نظامی مبتنی بر هوش مصنوعی در میدان‌های نبرد خاورمیانه بیش از پیش گسترش یابند و خسارات وارده به غیرنظامیان و زیرساخت‌های غیرنظامی را افزایش داده و بحران‌های انسانی را تشدید کنند. بسیاری از این فناوری‌ها همچنین خارج از مناطق جنگی برای اهداف پلیسی پیش‌بینی‌کننده و نظارت انبوه عمومی به کار گرفته می‌شوند که نقض احتمالی قوانین بین‌المللی حقوق بشر را به سطح جهانی می‌برد. در غیاب پاسخگویی مناسب، خاورمیانه به یک زمین آزمایش برای فناوری‌های نظامی هوش مصنوعی تبدیل شده است، سپس این فناوری‌ها در سطح بین‌المللی با عنوان تائیدشده در نبردهای واقعی بازاریابی و فروخته می‏‌شوند.